تیرِ ماه سیزدهِ (13) در مازندران - خطیرکوه

يادداشتي از:کیانوش جلالی کندلوسی به بهانه تیرمه سیزده شو                                 

 

نشانه های جشن تیرگان از قرن ششم به بعد در سندهای تاریخی اندک است. در روزگار ما فقط در شهرهای مازندران تیرما سیزده شو بر جای مانده است. تیرما در تقویم مازندرانی (مانند تقویم فرس قدیم) مصادف با آبان ماه در تقویم جلالی (تقویم امروز ایران) است. محاسبه فصل ها , فعالیت های کشاورزی و جشن های کهن بر پایه تقویم محلی مازندرانی تا یک نسل پیش رایج بود. (لازم به ذکر است هنوز هم در بعضی از روستاهای مازندران بر مبنای تقویم مازندرانی محاسبات انجام می گرد .

تیرماه در تقویم ایرانی , چند سده به آغاز فصل پاییز رسیده بود. بدین معنی که از زمان خسرو پرویز در پی نابسامانی های کشور, محاسبه کبیسه به دست فراموشی سپرده شد. در نتیجه به گذشت زمان آغاز سال , یعنی فروردین از اول بهار (ورود خورشید به برج حمل) به اول تابستان (ورود خورشید به برج سرطان) کشانده شد و مدت ها در این وضعیت کبیسه می کردند. در کتاب واژه نامه طبری تالیف دکتر صادق کیا درباره محاسبه ماه های سال برپایه گاه شماری فرس قدیم در مازندران (طبرستان) چنین آمده است. اکنون نوروز آنان(مازندرانی ها) در نیمه اول اونه ماه (آبان ماه) و تیرماه آنان در پاییز است و جشن تیرگان را در پاییز می گیرند.

این جشن در روز سیزدهم آبان ماه هر ساله برگزار و به (تیرمه سیزده شو) معروف است.

این جشن اکنون در مناطق مختلفی از مازندران و همسایگان آن از جمله مناطقی همچون : سوادکوه , شهمیرزاد , خطیرکوه ، سنگسر , فیروزکوه , دماوند , بهشهر , دامغان , ماها , ساری , بابل , آمل و ... برگزار می گردد.